Bloggers, Jacqueline Schepers

IQ-test, de zin en onzin ervan

De zin en onzin van een IQ-test

Het komt weer vaak voorbij de afgelopen tijd: de vraag waar men het beste een IQ-test kan laten afnemen; wat de uitkomst betekent; wat als de uitkomst tegenvalt…. Enz.

Ik ken de vraag en voer zelf ook vaak een eigen strijd. Aan de ene kan ben ik er erg voor het afnemen van een IQ-test op basis van mijn eigen twijfels en zoektocht naar duidelijkheid, aan de andere kant vraag ik altijd: waarom wil je zo’n test laten afnemen? Wat schiet je ermee op? Het leidt nog altijd vaker naar misdiagnoses dan duidelijkheid. Hoogbegaafdheid is immers geen stoornis, volgens de DSM-V, maar een persoonskenmerk, waar de psychologen en orthopedagogen tijdens hun studie niets over leren. De kans is dus groter dat er bij zo’n test een stoornis uitkomt, dan hoogbegaafdheid.

Toen ik enkele jaren geleden voor het eerst bewust in aanraking kwam met hoogbegaafdheid, was ik mentor van een Gymnasium 2 klas op het voortgezet onderwijs. De mentoren kregen een kleine workshop over hoogbegaafdheid, om zo beter om te leren gaan met de hoogbegaafde leerlingen in de klassen. In de beschrijving herkende ik mijn dochter ontzettend. Haar school toentertijd was er al eens over begonnen, maar ik wilde niet gelijk happen. Hoogbegaafd klonk toen nog zo elitair. Na die workshop ben ik er anders over gaan denken. Onze dochter is mijn ‘Mini-me’, mijn kloontje. Als zij hoogbegaafd was, dan was ik het dus ook. Er kwamen die weken vele vragen in mij op, waaronder:

‘Waar is de uitslag van die IQ-test die ooit 25 jaar geleden was afgenomen bij mij?’, ’Moet ik Phileine ook laten testen?’, maar vooral ‘Hoe had mijn leven eruit gezien als mijn ouders en ik dit al die jaren geleden hadden geweten?’.

Ik wilde mijn IQ-test uitslag weten en vroeg mijn ouders er herhaaldelijk naar. Ze hadden geen idee. Was waarschijnlijk tijdens een van de vele verhuizingen verloren geraakt. Balen! Het was een onderdeel mijn eigen rouwproces, iets wat veel voorkomt bij volwassenen die hun eigen hoogbegaafdheid ontdekken, en het is er een die nog steeds voortduurt en waar ik nog steeds mee worstel. Een langdurig en pijnlijk proces wat je je kinderen uiteraard niet gunt, dus wil je graag zorgen dat voor hen alles zo goed mogelijk is geregeld. Ik vroeg onmiddellijk een gesprek aan op hun school. Ik ging vooral voor Phileine. Dat onze zoon het ook zou kunnen zijn, was tot dan toe niet in mij opgekomen. Hij was zo anders. Tot dan toe dachten we vooral

‘Hoera voor speciaal onderwijs!’.

De weg die onze Hero heeft afgelegd is een lange en ingewikkelde, deels door zijn vroeggeboorte van 6 weken veroorzaakt. Om die reden konden en kunnen we er ook geen vinger op leggen hoe zijn ontwikkeling precies liep en nog steeds loopt. Het is dat in diezelfde periode Hero typisch gedrag begon te vertonen, waar wij ons zorgen maakten. Nog meer dan anders. Hij was net vier en ging net naar groep 1. Zo poepte hij sinds hij naar school ging ineens weer in zijn broek, hij had nachtmerries, had flinke woede uitbarstingen en begon van alles te stelen, zoals bestek bij een restaurant en 2 euro munten van mijn man. Bij navraag ontkende hij alles, om het vervolgens weer te doen. Als uitleg gaf hij later aan:

‘In het restaurant lagen twee messen, ze hebben er toch maar een nodig?’

en ‘Phileine krijgt zakgeld, ik wil ook.’ Hoe logisch ook, we waren ten einde raad en vroegen een gesprek aan met zijn juffen. Op de dag dat ik voor beide kinderen het gesprek aanvroeg, was ik nog in de veronderstelling dat ik om twee totaal verschillende redenen zou gaan. De directeur gaf mij ’s morgens na het maken van de afspraak het boek ‘Mijn kind is geen Einstein’, van Tessa Kieboom in handen. Ik zou ’s middags het gesprek met de juf van Hero hebben en de dag erna met de directeur in verband met Phileine. Bij thuiskomst begon ik gelijk te lezen. Het was mijn vrije dag en ik had geen zin om te poetsen (Ik ben serieus ’s werelds slechtste huisvrouw ooit!). Ik had maar een uur nodig, maar na het boek uit te hebben gelezen waren mijn ogen geopend: Ik had niet een HB-kind, maar twee!!. Zijn juffen bleken het ‘s middags al met mij te hebben willen bespreken. Ze hadden het al aan zijn gedrag gemerkt. Volgens hun kreeg hij niet genoeg uitdaging. De juffen van Hero wilden hem versnellen in de kleuterklas. Na 3 maanden groepje 1 (hij is van maart), wilden ze hem na de zomer al in groepje 2 laten beginnen. Wij gingen akkoord. En toen besloten ze vlak voor de zomer hem toch niet te versnellen, met de mededeling hem met Kerst wel te laten overstappen. Daar waren wij weer op tegen. We kenden onze zoon ondertussen en hadden door dat halverwege het schooljaar overstappen voor veel onrust zou zorgen. School beweerde dat we hem op die manier zouden ‘remmen in zijn ontwikkeling’. Dat leidde tot de eerste IQ-test: de WPPSI. En daar begon eigenlijk mijn haat-liefde relatie met de afname van IQ-tests. We waren in de veronderstelling dat we voor een intake gingen bij de psycholoog en werden al gelijk geconfronteerd met het ‘rode koffertje’. Wij waren niet voorbereid en we konden Hero ook niet voorbereiden en dat leidde tot een fiasco, waarbij de psycholoog ons aanwees als stoorzender: wij waren gestrest en daardoor werd Hero afgeleid. Hero klapte halverwege dicht en deed niets anders meer dan huilen. Hij saboteerde de hele test. Het eindresultaat was dat hij als moeilijk-lerend kind (TIQ 85!!!) met een concentratiestoornis werd bestempeld. Het feit dat hij maar de helft van de test had gemaakt, moesten ze ook meenemen in de uitslag. Dat ze dat absoluut niet mochten, werd later bevestigd door een goede vriendin die orthopedagoog is. Ook waren de vragenlijsten die school had ingevuld helemaal niet meegenomen in de uitslag. Wat was ik kwaad! Ik was het vertrouwen in het zorgsysteem in een klap helemaal kwijt. We hebben het dossier laten vernietigen en een second-opinion aangevraagd, maar pas nadat ik ze flink de waarheid had verteld. Daar ligt dus mijn haat voor IQ-testen: mogelijke misdiagnoses.

Hoe ging het ondertussen met Phileine? Niet zo goed. Ze had haar eerste depressie te pakken op zesjarige leeftijd. Ze werd gepest en kreeg geen uitdaging. Dat ze hoogbegaafd was, bleek wel uit haar resultaten in combinatie met haar persoonskenmerken, waardoor een test op dat moment niet nodig was. Bij de orthopedagoog waar we de second-opinion hadden aangevraagd voor Hero, hadden we al een intake voor Phileine staan. Ze zou het ‘dossier’ van Hero ook meenemen. Op basis van de anamnese gaf zeaan dat beide kinderen in het hogere segment hoogbegaafdheid zitten (IQ 140+). Omdat Hero net al was getest, wilden we hem niet traumatiseren met een tweede test (de SON in plaats van de WPPSI). Phileine hoefde vooralsnog niet getest te worden. Beide kinderen konden bij deze orthopedagoog een traject volgen van enkele weken volgen, welke bijdroeg aan het feit dat Phileine de depressie de baas kon en Hero niet meer in zijn broek poepte en geen nachtmerries meer kreeg. Er waren andere hoogbegaafde kinderen die het traject volgden en zo leerden ze voor het eerst dat ze niet alleen waren. Ondertussen waren we al een jaar verder en had ik al bij na mijn Master-SEN specialisatie Hoogbegaafdheid erop zitten. Ik wist ondertussen de theorie achter de praktijk en kon de juffen van de kinderen tijdens gesprekken duidelijk aangeven waar de schoen wrong. School beloofde Phileine deel te laten nemen aan de plusklas. Ook had ik mij als vrijwilliger aangesloten bij HINT Limburg (belangenvereniging van en voor hoogbegaafden) en gingen de kinderen voor het eerst naar speciale spellenmiddagen. Ze leerden wat hoogbegaafdheid was en dat ze niet alleen waren.

Al die ontwikkelingen namen mijn eigen zorgen niet weg. Was ik het nu wel, of niet? Zijn de kinderen het nu wel of niet? Wel een IQ-test, of niet? En de kinderen? Wel ooit (opnieuw) testen, of niet? Waarom?

Weer een jaar later kwam ineens alles samen: Phileine deed haar Communie. Mijn moeder was daar uiteraard bij en had een doos bij zich. Die had ze in de oude aktetas van haar vader gevonden. Er zat van alles in, waaronder…. Het verslag van mijn IQ-test van 25 jaar geleden! Het moment der waarheid, hartkloppingen, zweetdruppels.… Ik bladerde door, totdat ik bij de uitslag kwam. Daar vond ik drie cijfertjes die alle twijfels wegnamen! Die duidelijkheid die ik al die jaren wilde, kreeg ik. En daar ligt mijn liefde voor die testen: als ze kloppen en op de juiste manier zijn afgenomen, dan kunnen ze verhelderend werken en enorm veel opluchting bieden. In diezelfde periode hadden we ook besloten beide kinderen naar een andere school te laten gaan, een die zich met hoogbegaafdheid profileert, omdat Phileine weer sociaal-emotioneel weg begon te zakken en we aanvoelden dat Hero op die eerste school niet zou worden begrepen. Ik zat ondertussen al een half jaar zwaar burn-out en depressief thuis, een onderdeel van mijn eigen rouwproces.

En de kinderen testen? Wel of niet? Phileine heeft ondertussen wel een IQ-test gedaan, maar een vrijblijvende. Ze heeft mee mogen werken aan normering en het vaststellen van de scores voor de nieuwe WISC-V. We kregen geen uitslag, maar ze heeft de meeste sub-tests helemaal tot het einde kunnen maken. Enkel taal was zeg maar niet echt haar ding. Het geeft wat inzicht in haar sterke en zwakke kanten, maar was bij haar eigenlijk niet nodig. Het leverde haar wel een boekenbon van 10 euro op.

Hero is pas weer getest, dit keer als onderdeel van een groter neuropsychologisch onderzoek om te kijken waarom dat hij op school zoveel moeite heeft met lezen. Dat onderzoek loopt nog en levert vooralsnog meer vragen op dan dat het antwoorden biedt. Hij is helaas nog altijd slachtoffer van het systeem, waarbij er vooral naar stoornissen wordt gekeken, in plaats van persoonskenmerken. Waarschijnlijk valt hij onder de 2E, de ‘twice exceptional’: hoogbegaafde kinderen met een leer- of gedragsstoornis, maar dat zal nog blijken. In zijn geval geldt dat kinderen die niet standaard zijn, nooit tot hun recht zullen komen bij testen die zijn gemaakt om af te nemen bij kinderen die dat wel zijn. Bij hem zal de uitslag van een IQ-test nooit duidelijkheid bieden, eerder een duwtje in de volgende richting van het onderzoek, waarvan nu gelukkig bijna het einde in zicht is.

Hoogbegaafdheid is zoveel meer dan enkel een IQ*, het is een manier van ‘Zijn’, van ervaren en beleven. Er zijn zoveel alternatieven als het gaat om hoogbegaafdheid vaststellen. Vraag jezelf af, waarom je er een wil laten afnemen? Ze kosten immers geld en worden enkel vergoed door de gemeente als ze onderdeel zijn van een groter psychologisch onderzoek met een specifieke hulpvraag. Er zijn alternatieven, zoals speciale vragenlijsten die specifiek afgaan op de persoonskenmerken. Denk aan de gratis down te loaden vragenlijst (met Excel-sheet) op de site van hoogbegaafdheid-in-zicht**. Ook zijn er een heleboel boekjes die je met je kind samen kan lezen, waardoor ook al veel duidelijk kan worden. Ik zou eenieder eerst aanraden om eerst die mogelijkheden te onderzoeken. Een IQ-test is uiteindelijk maar een momentopname, die maar twee jaar geldig is en erg duur is. Het kan inzicht bieden in de sterke en zwakke kanten van je kind, maar als ouder weet je die vaak zelf ook. Kijk naar je kind, luister naar je kind en volg vooral je ouderlijke intuïtie. En praat met andere ouders van hoogbegaafde kinderen. Het kan veel verheldering bieden. Wil je toch graag een test af laten nemen, voor jezelf of je kind en vind je de kosten geen bezwaar, ga dan wel naar een bureau of instantie die zich specialiseert in hoogbegaafdheid; die bekend zijn met de typische persoonskenmerken en manier van denken en daar bij de afname van de test rekening mee houden. Er zijn speciale registers en overzichten op het internet te vinden, waar je de verschillende specialisten op kunt vinden***. Wil school dat je kind wordt getest? Weet dan dat je als ouder zelf mag bepalen bij wie je dat laat doen. School mag iemand aandragen, maar je bent niet verplicht om hierin mee te gaan.

*Hoogbegaafdheid = IQ van 130+, out-of-the-box denken (creatief denken) en intrinsieke motivatie/ gedrevenheid (het cognitieve luik + het zijnsluik). Enkel een IQ van 130+, zonder de bij hoogbegaafdheid, noemen we hoogintelligent (het cognitieve luik). Tussen beiden is een groot verschil.

 

**www.hoogbegaafheid-in-zicht.nl

***https://gavemensen.nl/hulp-en-doorverwijzing/

https://www.kwaliteitsregisterhoogbegaafdheid.nl/

https://www.benjehoogbegaafd.nl/

http://www.lbsb.nl/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *